BBP –> HPI


 

“Gross domestic product measures everything except that which makes life worthwhile”. Robert Kennedy, voormalig president van de VS, 1968


Hoe kan het dat de Westerse samenleving zich blijft richten op economische groei, terwijl dit geen vooruitgang betekent? En waarom krijgen thema’s als geluk en duurzaamheid niet meer aandacht? Onze zoektocht naar het antwoord op deze vragen heeft uiteindelijk geleidt tot de oprichting van het Happy Planet Platform: een non-profit organisatie met internationale connecties die zich aansluit bij de Beyond GDP-beweging. In de volgende paragraaf is te lezen wat er mis is met economische groei, waarom er een nieuwe beweging is ontstaan en de bijdrage die het Happy Planet Platform aan die beweging wil leveren door geluk, wetenschap en mensen met elkaar te verbinden.


Op een dwaalspoor met economische groei


Al decennia lang wordt vooruitgang slechts gemeten door voornamelijk indicatoren voor economische groei  te gebruiken. Maar wat betekent economische groei? En waarom wordt economische groei als goed beschouwd? Economische groei is niets meer dan een stijging van het Bruto Binnenlands Product, afgekort BBP. Het BBP is de totale geldwaarde van alle producten en diensten die in land zijn geproduceerd.  


80 jaar geleden presenteerde econoom Simon Kuznets het idee van BBP aan het Amerikaanse Congres. Hoewel Kuznets zelf ook aangaf dat BBP niets zegt over hoe het met een land is gesteld, is het BBP overgenomen en uitgegroeid tot de dominante indicator van vooruitgang. De kranten staan vol met nieuws over economische groei. Groeiprognoses bereiken vaak de media, waarbij zonder toelichting ervan uit wordt gegaan dat meer economische groei altijd goed is. Vreemd, aangezien economische groei slechts zegt hoeveel geld er in omloop is. Voor een goede beoordeling van de gesteldheid van een land zijn ook andere indicatoren nodig. Voor we daarop ingaan, eerst een korte toelichting van de gebreken van economische groei. Economische groei is een vaag begrip dat te veel aandacht heeft gekregen en zou in ieder geval niet zonder aanvullende indicatoren gebruikt moeten worden. Het grootste gebrek is dat economische groei niks zegt over het welzijn in een land en geen oog heeft voor duurzaamheid. Grote rampen, zoals de Watersnoodramp in Nederland (1953) en de tsunami in Japan (in 2011) zorgen voor een stijging van het BBP. Ook criminaliteit en prostitutie zorgen voor meer economische groei. Uit onderzoek blijkt ook nog eens dat in veel Westerse landen, waaronder de VS, mensen nauwelijks gelukkiger zijn geworden ondanks veel economische groei.


 

“As one key example, the world’s economic superpower, the United States, has achieved striking economic and technological progress over the past half century without gains in the self-reported happiness of the citizenry. Instead, uncertainties and anxieties are high, social and economic inequalities have widened considerably, social trust is in decline, and confidence in government is at an all-time low. Perhaps for these reasons, life satisfaction has remained nearly constant during decades of rising Gross National Product (GNP) per capita.”

Jeffrey Sachs, hoogleraar universiteit van Colombia en speciaal adviseur van de Secretaris Generaal van de VN, World Happiness Report 2012


Meer economische groei leidt niet vanzelfsprekend tot meer welzijn. Economische groei kan ten koste gaan van duurzaamheid. Het uitputten van olievoorraden en het kappen van bomen zijn belangrijke bronnen van economische groei gebleken. Hiermee is het nastreven van economische groei op een planeet met een beperkte grondstoffenvoorraad een onhoudbaar koers geworden. De huidige financiële, economische en milieu crisis hebben duidelijk de gebreken laten zien van een vrijemarkteconomie gericht op economische groei. Het systeem wordt gekenmerkt door competitiedrang, valse vooruitgang, stijgende ongelijkheid en afwenteling van gevolgen op komende generaties. Niet alleen de mens, ook de aarde leidt hieronder. Het is daarom tijd voor een nieuwe koers van onze maatschappij. Een koers die meer gericht is op welzijn in plaats van welvaart. Samen onderzoeken wat werkelijke vooruitgang inhoudt en waar we werkelijk belang aan moeten hechten.

Meer over de gebreken van BBP? Lees Has GDP outgrown its use? (Financial Times), Leugens, grove leugens en het BBP (De Correspondent) en Time to leave GDP behind (Nature). 


Een kantelingHPP Icoon Lampje Juiste


Wereldwijd is er een beweging gaande om verder dan economische groei te kijken. Deze beweging, genaamd ‘Beyond GDP’, is in gang gezet. Van Frankrijk tot Canada is men op zoek naar betere indicatoren van vooruitgang en een vernieuwde versie van het economisch systeem. In Nederland lijkt weinig te gebeuren op dit gebied. Het Happy Planet Platform wil daar verandering in brengen.


Beyond GDP

De EU gaf in 2007 het startschot voor het Beyond GDP-project, gericht op de ontwikkeling van meer en betere indicatoren. Of, zoals de Europese Commissie het zelf omschrijft: “The Beyond GDP initiative is about developing indicators that are as clear and appealing as GDP, but more inclusive of environmental and social aspects of progress”

Enkele voorbeelden;

- Frankrijk: in opdracht van voormalig president Sarkozy verscheen het rapport ‘Mismeasuring Our Lives’ van topeconomen Stiglitz en Sen. Zij concluderen dat teveel focus op economische groei beleidsmakers de verkeerde kant op zou kunnen sturen, zoals slechte toegang tot gezondheid en onderwijs. Bron: Has GDP outgrown its use? (Financial Times)

- Canada: onderzoek  Beyond GDP: Measuring economic well-being in Canada and the provinces

- In 2012 stuurde de voorzitter van de Europese Raad, Herman van Rompuy, een brief aan 200 wereldleiders waarin hij oproept geluk en het welbevinden van mensen bovenaan de politieke agenda te zetten.


Een bijdrage leveren


Het Happy Planet Platform wil een bijdrage leveren aan de Beyond GDP beweging. Dat doen we o.a. door vraagtekens te zetten bij het ‘groeidenken’ en door het introduceren van een nieuwe indicator van vooruitgang; de Happy Planet Index (HPI). Anders dan economische groei meet de HPI wel sociale en duurzame aspecten. De Happy Planet Index kijkt namelijk naar geluk, levensverwachting en duurzaamheid.